Decyzja użytkownika w zakresie plików Cookie na niniejszej stronie

Strona Wojewódzkiego Ośrodka Animacji Kultury w Toruniu
używa plików cookies i podobnych technologii m.in. w celach statystycznych.
Brak zmiany ustawień przeglądarki oznacza akceptację zastosowania tych narzędzi przez stronę
www.woak.torun.pl.

Akceptuje powyższe warunki  

Wojewódzki Ośrodek Animacji Kultury w Toruniu
 
 
 
 
Mapa Serwisu   Dodaj do ulubionych   Kontakt
Szukaj
  
Strona główna
PROPOZYCJE WYSTAWIENNICZE
Oferta Warsztatowa 2014
Konkursy i przeglądy
Film
Animatorzy
Fotografia
Internetowa Galeria Artystycznej Fotografii Amatorskiej
Muzyka
Pedagogika zabawy
Pedagogika cyrku dziecięcego
Taniec
Teatr
WOAK w terenie
Wypożyczalnia strojów - Kostiumernia
Przetargi
Galeria Spotkań WOAK
Archiwum wiadomości
Partnerzy
Kontakt
PLIKI DO POBRANIA
NEWSLETTER
 


Biuletyn informacji publicznej
Strona województwa Kujawsko-Pomorskiego
Organizatorem
Wojewódzkiego Ośrodka Animacji Kultury
jest Samorząd Województwa Kujawsko-Pomorskiego




 
Abecadło Recytacji (7) Wywiedzione ze słowa
W regulaminach Ogólnopolskiego Konkursu Recytatorskiego jego organizatorzy skonstatowali, że: obserwacja Konkurs kazała stwierdzić niewystarczalność form dotychczas „oferowanych” wykonawcom (…) proponują oni programy nie mieszczące się praktycznie w żadnym z trzech turniejów. Miewamy na przykład do czynienia z występem, który nie jest recytacją, a nie stał się jeszcze teatrem, bądź też z łączeniem – w obrębie jednego utworu – mówienia ze śpiewem, śpiewu z ruchem… Wszystkie takie propozycje łączy jednak wspólna cecha: wychodzą od słowa, są próbą jego interpretacji, sprawdzenia jego związków z innymi językami sztuki. Organizatorzy Konkursu postanowili dostrzec to zjawisko, pozwolić mu zaistnieć niejako „oficjalnie”, dać szansę publicznej prezentacji i fachowej oceny wprowadzając nowy turniej Wywiedzione ze słowa.
Według Małego Słownika Języka Polskiego pod redakcją Stanisława Skorupki, Haliny Auderskiej i Zofi i Łempickiej, PWN, Warszawa, 1968: wywieść, wywiedziony – brać początek, pochodzić skąd, pochodzić od kogo, czego, stwierdzić, dowieść, że kto lub co pochodzi od kogo, czego. Najprawdopodobniej Julian Przyboś [o ile mnie pamięć nie zawodzi] z pierwszego znaczenia tego przypisu wziął iście poetyckie sformułowanie wywiedzione ze słowa, tak zgrabnie użyte do nazwania nowej kategorii Konkursu.
Jeśli dodamy za znowelizowanym regulaminem Konkursu, że: …repertuar jest dowolny (np.: wiersz lub jego fragment, monolog literacki, collage tekstów), dowolna forma prezentacji (np.: teatr jednego aktora, łączenie słowa mówionego ze śpiewem, z dźwiękiem, ruchem, rekwizytem), a do kryteriów ocen dołączymy: celowość użycia środków pozasłownych (np. kostiumu, elementów scenografi i, dźwięku i innych) wspomagających interpretację, wypada stwierdzić, że świeżo utworzony rodzaj turnieju Wywiedzione ze słowa stanowić może nową formę wypowiedzi w dziedzinie głosowej interpretacji tekstu.
Według regulaminu nadal obowiązują wszystkie dotychczasowe kryteria ocen (które należałoby rozumieć jako wskazówki interpretacyjne):
dobór repertuaru (zarówno pod kątem wartości artystycznej utworów, jak również ich dostosowania do umiejętności i wykonawczych możliwości recytatorów),
interpretacja utworów (wynikająca z dogłębnej analizy myślowej i uczuciowej, ale także z wymogów formalnych stawianych przez kształt literacki zwłaszcza w dziedzinie wersyfi kacji utworów poetyckich) ,
kultura słowa i ogólny wyraz artystyczny (przesądzające niejednokrotnie o całościowej wartości interpretacji, zarówno głosowej, jak również pozasłownej utworów). Nowe, wprowadzone ostatnio kryterium oceny:
kompozycja sceniczna występu podpowiada wyższy stopień związków treści z formą, tak poprzez zaczątki opracowania reżyserskiego, czy nawet dramaturgicznego, jak też przez różnorodność zadań aktorskich, stanowiąc niejako przęsło pomiędzy recytacją a monodramem.
Że nowa kategoria OKR stanowiła problem – zarówno dla praktyków, jak i teoretyków sztuki żywego słowa – dowodzą wypowiedzi niektórych z nich, zamieszczone w czasopiśmie Scena (nr 2 z 2001 roku). I tak Tadeusz Malak – kiedyś aktor słynnego Teatru Rapsodycznego w Krakowie,
wielokrotny laureat konkursów recytatorskich, zdobywca Nagrody Głównej Ogólnopolskiego Festiwalu Teatrów Jednego Aktora w 1967 roku, dziś aktor Teatru Starego w Krakowie i wykładowca Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Krakowie – wspomina: (…) instruktorzy, nauczyciele, recytatorzy (…) mówili, że najbardziej nie dostaje im świadomości gatunku „Wywiedzione ze słowa”, a właśnie ta możliwość konstruowania wypowiedzi jest szczególnie akceptowana przez młodzież, która zamiast statycznej recytacji, woli aranżowanie własnej wyobraźni w działaniu. Szkopuł w tym, że nauczyciele, instruktorzynie znajdują dobrych przykładów, nie znają też granic tych działań.
Natomiast Jarosław Gajewski – laureat Nagrody Głównej OFTJA w 1989 roku, dziś wykładowca Akademii Teatralnej w Warszawie, prowadzący również warsztaty recytatorskie – stwierdził: Z pisaniem o „wywiedzionym ze słowa” mam pewien kłopot. Ten gatunek jest dla mnie formą teatru – czyli czegoś ogromnego (…), z którego nie tylko może, ale wręcz ma obowiązek korzystać (…) Znaną w środowiskach recytatorskich krótką formułę „wywiedzionego” – „trochę więcej niż recytacja – trochę mniej niż monodram” – chciałbym opatrzyć dłuższym komentarzem:

1 – co to znaczy „więcej niż recytacja”?
2 – co to znaczy „mniej niż monodram”?
3 – co to znaczy „trochę”?

Ad 1. Recytację uważam za formę teatru bardzo wyrafi nowaną i przez to niesłychanie trudną. Jej wyrafi nowanie polega na oszczędności środków i bogactwie subtelności w posługiwaniu się nimi (…) doskonała recytacja jest doskonałym teatrem (…) Najwięksi twórcy teatru (…) pozostawiają na scenie jednego aktora z tekstem przeznaczonym dla uszu i wrażliwości widzów (vide sztuki Sofoklesa, Szekspira, Goethego, Czechowa, Becketta i innych). „Więcej niż recytacja” może być potraktowane jako zachęta do wyrzeczenia się powściągliwości wykonawczej, co samo w sobie jest grzechem (…) niech znaczy zatem odwoływanie się do środków pozasłownych, zgodne z duchem i dyscypliną tworzenia Teatru.

Ad 2. „Mniej niż monodram” – to przede wszystkim „krócej” niż monodram (…) Czas trwania zdarzenia teatralnego to jedna z najistotniejszych okoliczności i zarazem wyznaczników powstawania dzieła – teatr jest bowiem sztuką trwającą w czasie (…) Czas trwania określa poetykę
dzieła teatralnego, czyli zasób środków i zakres treści.

Ad 3. „Trochę” (…) odwołuje się do artystycznej indywidualności – potrzeby wypowiedzi i wyczucia formy (…)

Z kolei Lech Śliwonik – jeden z twórców i animatorów OKR, wieloletni prezes Towarzystwa Kultury Teatralnej – organizatora konkursów, dziś rektor Akademii Teatralnej w Warszawie – napisał: (…) spróbujmy sięgnąć po przykład (…) W jednym z turniejów prowadzący zapowiedział: „a teraz W… Z… wykona Sobotę Andrzeja Bursy”. Nie mogąc
oglądać, przeczytajmy uważnie tekst:

Boże jaki miły wieczór
tyle wódki tyle piwa
a potem plątanina
w kulisach tego raju
między pluszową kotarą
a kuchnią za kratą
czułem jak wyzwalam się
od zbędnego nadmiaru energii
w którą wyposażyła mnie młodość
możliwe
że mógłbym użyć jej inaczej
np. napisać cztery reportaże
o perspektywach rozwoju małych miasteczek
ale
mam w dupie małe miasteczka
mam w dupie małe miasteczka
mam w dupie małe miasteczka!

Tekst już znamy – a jak wyglądała jego realizacja? Otóż z lewej kulisy wyszedł młody człowiek: włosy w nieładzie, mocno rozluźniony krawat. Głowa zwieszona, idzie z niemałym trudem, ciągnie za sobą krzesło. Zatrzymuje się, dotyka ręką czoła i powiada z rezygnacją „Boże jaki miły wieczór”. Teraz pauza i jakby sobie z wolna przypominał, a zarazem nie dowierzał „tyle wódki tyle piwa”. Próbuje iść, wyrzucając z siebie kolejne wersy. Gdy mówi „zbędnego nadmiaru energii…” siada z trudem na krześle. „Mógłbym użyć jej inaczej …” próbuje wygłosić silnie, stanowczo, dyscyplinująco. Po „ale” – ostateczna rezygnacja, macha ręką, wstaje i ciągnąc krzesło zmierza do prawej kulisy powłócząc nogami i beznamiętnie oznajmiając : „mam w dupie małe miasteczka…”. Czy stało się coś godnego uwagi, coś nowego? Jestem przeświadczony, że tak. Oto recytator za pomocą bardzo ograniczonych środków pozasłownych: rekwizytu (krzesło), elementu kostiumu (krawat) i charakteryzacji (włosy) oraz ruchu (przechodzi przez scenę, siada na krześle) – pokazał skutki tego co było wczoraj, a nie tylko opowiedział. Stworzył zarys postaci. Uzasadnił kulminacyjne wersy sytuacją, w jakiej się znajduje, nie wyłącznie słowami. Mógł jeszcze skorzystać na przykład z muzyki (lub dźwięku), pełniejszego kostiumu. Nie uczynił tego i to jest chwalebne – oszczędność środków, rozwaga w ich stosowaniu to prawdziwa cnota. Dodam, że ten wiersz Bursy czytałem i słyszałem wiele razy. Dopiero jednak, gdy zobaczyłem, jak wiele z niego można „wywieść” – poczułem, że kontaktuję się z jego treścią na nowo, że odnajduję pomijane sensy (…).
Początkowe prezentacje turnieju Wywiedzione ze słowa bardzo rzadko wykraczały poza nieśmiałe (czasem niestety wręcz nieudane) próby wykonawcze.
Od dwóch lat nastąpił pewien przełom i pojawiają się programy oparte m.in. o collage tekstów Adama Mickiewicza i Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, Anny Świrszczyńskiej i Marcina Świetlickiego, w interpretacji wykorzystujące słowo mówione i śpiew, zaś w formie inscenizacyjnej zarówno elementy tańca i ruchu scenicznego, jak i celowo użyte rekwizyty i części kostiumów, przedstawiające na przykład niebanalne przeżycia quasi-transseksualisty, czy nastolatki borykającej się z niechcianą ciążą. Były to propozycje na tyle przemyślane i inscenizacyjnie interesująco wykonane, że stanowić mogą pomyślny prognostyk dalszego rozwoju gatunku, który stawiając o wiele wyższe wymogi treściowe i formalne może przygotowywać dobrego i ambitnego recytatora do doskonalszych dokonań interpretacyjnych, których ukoronowaniem mógłby być – teatr jednego aktora.




Antoni Słociński
 

Kalendarz imprez
<<  Wrzesień  >>
PnWtŚrCzPtSoNd
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30          





Współpraca medialna
Wojewódzki Ośrodek Animacji Kultury w Toruniu, 87-100 Toruń ul. Szpitalna 8 tel/fax (056) 652 27 55, (056) 652 20 27, (056) 657 02 90 e-mail: woak@woak.torun.pl
Copyright @ 2006 WOAK ToruńCreated by CONCEPT Intermedia